JINSI YA KUMSAIDIA MWANAFUNZI ANAYEPATA UGUMU WA KUELEWA MASOMO

UTANGULIZI 

Elimu ni msingi muhimu katika kujenga maisha bora ya mwanafunzi na kumwandaa kwa maisha ya baadaye. Hata hivyo, si kila mwanafunzi huelewa masomo kwa kasi inayofanana. Baadhi ya wanafunzi huelewa wanapofundishwa darasani, wakati wengine huhitaji muda zaidi, maelezo ya ziada na mbinu tofauti za kujifunza ili waweze kuelewa vizuri.

Mwanafunzi anayepata ugumu wa kuelewa masomo anaweza kuanza kupata matokeo yasiyoridhisha, kupoteza kujiamini au hata kukosa hamu ya kwenda shule. Hali hii inapopuuzwa, inaweza kuathiri maendeleo yake ya kitaaluma na kijamii.

Kwa hiyo, ni muhimu kwa wazazi, walimu na walezi kujua jinsi ya kumsaidia mwanafunzi anayepata changamoto katika kujifunza. Makala hii inaeleza sababu zinazoweza kumfanya mwanafunzi ashindwe kuelewa masomo na hatua mbalimbali zinazoweza kuchukuliwa ili kumsaidia kufanya vizuri zaidi.

01. Tambua sababu zinazomfanya mwanafunzi ashindwe kuelewa masomo

Hatua ya kwanza ni kutafuta sababu ya tatizo badala ya kumlaumu mwanafunzi. Kuna mambo mengi yanayoweza kumfanya mwanafunzi apate ugumu wa kuelewa anachofundishwa.

Baadhi ya sababu hizo ni:

• Msingi dhaifu wa masomo: Mwanafunzi anaweza kuwa na mapungufu katika maarifa ya awali yanayohitajika kuelewa mada mpya.
• Mbinu ya ufundishaji: Huenda mbinu inayotumiwa na mwalimu haimsaidii mwanafunzi kuelewa vizuri.
• Kutokuwa makini darasani: Mazungumzo, kelele na matumizi yasiyofaa ya simu vinaweza kuvuruga umakini.
• Ukosefu wa muda wa kujisomea: Mwanafunzi asiyepitia masomo baada ya darasa anaweza kusahau au kushindwa kuunganisha mawazo.
• Changamoto za nyumbani: Migogoro ya kifamilia, majukumu mengi au kukosa sehemu tulivu ya kusomea vinaweza kuathiri ujifunzaji.
• Uchovu na kukosa usingizi wa kutosha: Hali hizi zinaweza kupunguza umakini na uwezo wa kukumbuka.
• Changamoto za kujifunza: Baadhi ya wanafunzi huhitaji tathmini na msaada maalumu ili kuelewa, kusoma, kuandika au kufanya hesabu.

Ni muhimu kuzungumza na mwanafunzi kwa utulivu ili kuelewa changamoto anazopitia.

02. Msaidie mwanafunzi kuwa na ratiba nzuri ya kujisomea

Ratiba ya kujisomea humsaidia mwanafunzi kupanga muda wake na kuepuka kusoma kwa haraka dakika za mwisho kabla ya mtihani.

Wazazi na walezi wanaweza kumsaidia kutengeneza ratiba inayozingatia muda wa shule, mapumziko, kazi za nyumbani na usingizi.

Kwa mfano, mwanafunzi anaweza kutumia ratiba ifuatayo baada ya kutoka shule:

• Saa 10:00 jioni: Kupumzika na kupata chakula kulingana na ratiba ya nyumbani.
• Saa 11:00 jioni: Kufanya kazi za nyumbani.
• Saa 12:00 jioni: Kupitia somo moja gumu.
• Saa 12:30 jioni: Kupumzika kwa muda mfupi.
• Saa 12:45 jioni: Kujibu maswali ya mazoezi.
• Saa 1:15 usiku: Kuandaa vifaa vya shule na kujiandaa kulala.

Ratiba hii ni mfano tu; ibadilishwe kulingana na muda wa mwanafunzi, mazingira ya familia na mahitaji ya shule.

Ni bora mwanafunzi ajisomee kwa vipindi vifupi vinavyomruhusu kuzingatia kuliko kukaa muda mrefu akiwa amechoka bila kuelewa.

03. Tumia mifano rahisi kuelezea masomo magumu

Wakati mwingine mwanafunzi hushindwa kuelewa somo kwa sababu maelezo yanakuwa ya kinadharia sana. Kutumia mifano inayohusiana na maisha ya kila siku kunaweza kurahisisha uelewa.

Kwa mfano, katika somo la Hisabati, mwanafunzi anaweza kufundishwa asilimia kwa kutumia mfano wa punguzo la bei dukani.

Ikiwa bidhaa inauzwa kwa shilingi 20,000 na punguzo ni asilimia 10, mwanafunzi anaweza kuhesabu punguzo hilo kama ifuatavyo:

Asilimia 10 ya 20,000 = 10/100 × 20,000 = shilingi 2,000.

Hivyo, bei baada ya punguzo itakuwa shilingi 18,000.

Mifano ya aina hii humsaidia mwanafunzi kuona uhusiano kati ya maarifa ya darasani na maisha halisi.

04. Mfundishe mwanafunzi kuuliza maswali

Baadhi ya wanafunzi huwa na aibu ya kuuliza maswali wanaposhindwa kuelewa mada fulani. Wengine huogopa kuchekwa na wenzao au kukemewa na mwalimu.

Mzazi na mwalimu wanapaswa kumjengea mwanafunzi mazingira salama ya kuuliza maswali bila hofu.

Mfundishe kusema:

• Sehemu hii sijaielewa vizuri, unaweza kunieleza tena?
• Naomba unipe mfano mwingine.
• Kwa nini jibu hili limepatikana kwa njia hii?
• Naweza kupata swali lingine la kufanya mazoezi?

Mwanafunzi anapouliza maswali, mwalimu anaweza kutambua maeneo ambayo yanahitaji maelezo ya ziada.

05. Msaidie mwanafunzi kurudia masomo kila siku

Kusoma mara moja pekee hakutoshi kwa wanafunzi wengi. Kurudia masomo mara kwa mara husaidia kuimarisha kumbukumbu na kumwezesha mwanafunzi kuelewa mada kwa kina.

Baada ya darasa, mwanafunzi anaweza kutumia dakika 15 hadi 30 kupitia kile alichofundishwa, kulingana na umri wake na ugumu wa somo.

Njia nzuri ni kufunga kitabu na kujaribu kueleza kwa maneno yake mwenyewe kile alichojifunza. Baada ya hapo, afungue kitabu ili kuona kama amekumbuka mambo muhimu.

Pia, anaweza kutengeneza muhtasari mfupi, kadi za maswali na majibu, au kufanya mazoezi yanayohusiana na mada husika.

06. Tumia mbinu tofauti za kujifunza

Wanafunzi hawajifunzi kwa njia moja tu. Baadhi huelewa vizuri kupitia kusoma, wengine kupitia kusikiliza maelezo, kutazama michoro au kufanya mazoezi kwa vitendo.

Kwa hiyo, ni vizuri kutumia mbinu mbalimbali kulingana na somo na mahitaji ya mwanafunzi.

Mbinu hizo ni pamoja na:

• Kusoma na kuandika muhtasari: Husaidia kupanga mawazo na kutambua hoja muhimu.
• Kutumia michoro na vielelezo: Hufaa hasa katika mada zinazohitaji kuona uhusiano kati ya vitu.
• Kujibu maswali ya mazoezi: Humsaidia mwanafunzi kupima uelewa wake.
• Kujifunza kwa vitendo: Majaribio ya sayansi na mifano halisi hufanya dhana ngumu ziwe rahisi.
• Kujieleza kwa sauti: Mwanafunzi anapomfundisha mtu mwingine mada aliyojifunza, anaweza kutambua sehemu ambazo bado hazijaeleweka.

Usimlazimishe mwanafunzi kutumia mbinu moja pekee. Jaribu njia mbalimbali na uangalie zinazomsaidia zaidi.

07. Wazazi washirikiane na walimu

Msaada wa nyumbani pekee unaweza usitoshe ikiwa mwanafunzi ana changamoto kubwa darasani. Ushirikiano kati ya mzazi na mwalimu ni muhimu ili kupata picha kamili ya maendeleo ya mwanafunzi.

Mzazi anaweza kuzungumza na mwalimu kuhusu masomo ambayo mwanafunzi anapata ugumu, mwenendo wake darasani na namna anavyoweza kusaidiwa.

Kwa upande mwingine, mwalimu anaweza kupendekeza mada za kurudia, mazoezi ya ziada au msaada wa karibu wakati wa kujifunza.

Ni muhimu kuweka lengo la kumsaidia mwanafunzi badala ya kulaumiana kuhusu matokeo yake.

08. Mpe mwanafunzi moyo na epuka kumlinganisha na wengine

Maneno yanayotumiwa na watu wazima yanaweza kuathiri jinsi mwanafunzi anavyojiona na anavyoamini uwezo wake.

Kauli kama, "Wewe huelewi kabisa," au "Angalia mwenzako anavyofanya vizuri," zinaweza kumvunja moyo na kumfanya aogope kujaribu tena.

Badala yake, tumia maneno yenye kutia moyo kama:

• Unaweza kuelewa ukiendelea kufanya mazoezi.
• Umeboresha sehemu hii kuliko ulivyofanya jana.
• Hebu tuangalie sehemu ambayo bado inakupa ugumu.
• Ni vizuri umeuliza swali badala ya kukata tamaa.

Msifie mwanafunzi kwa juhudi, maendeleo na mbinu anazotumia, si kwa alama pekee. Hii humsaidia kuelewa kwamba makosa ni sehemu ya mchakato wa kujifunza.

09. Punguza vitu vinavyomvuruga wakati wa kujisomea

Mwanafunzi anapokuwa anasoma, ni vizuri awe na mazingira yanayomwezesha kuzingatia.

Vitu vinavyoweza kumvuruga ni pamoja na kelele nyingi, televisheni, mazungumzo yasiyo ya lazima na matumizi ya simu kwa shughuli zisizohusiana na masomo.

Ikiwezekana, mtengenezee sehemu yenye mwanga wa kutosha, vifaa vya kuandikia na vitabu anavyohitaji.

Ikiwa simu au intaneti vinatumika kujifunzia, saidia mwanafunzi kutumia rasilimali zinazofaa na kupunguza usumbufu wa mitandao ya kijamii.

10. Mfundishe kuanza na mada anazozipata kwa ugumu

Mwanafunzi anapokuwa na masomo mengi, anaweza kujikuta akitumia muda mwingi kwenye masomo anayoyaelewa tayari na kuacha yale yanayomsumbua.

Msaidie kutambua mada tatu ambazo zinampa changamoto zaidi. Kisha, apange kuzifanyia mazoezi kwa hatua ndogo.

Kwa mfano, ikiwa mwanafunzi ana ugumu wa kuelewa Algebra, anaweza kuanza na:

1. Kuelewa maana ya alama na herufi zinazotumika kwenye hesabu.
2. Kujifunza jinsi ya kujumlisha na kutoa vipengele vya msingi.
3. Kufanya maswali rahisi ya kupata thamani ya herufi.
4. Kuendelea na maswali magumu baada ya kuelewa hatua za awali.

Kujenga msingi mzuri hatua kwa hatua kunaweza kuwa na manufaa zaidi kuliko kujaribu kumaliza mada nzima kwa siku moja.

11. Msaidie kutumia vitabu na rasilimali za ziada

Vitabu vya kiada, maktaba, maswali ya mitihani iliyopita na nyenzo za kielimu zinaweza kumsaidia mwanafunzi kupata maelezo mbadala.

Kwa wanafunzi wa Tanzania, ni vizuri kutumia vitabu na nyenzo zinazolingana na darasa, mtaala na mahitaji ya masomo yao.

Video za elimu na maudhui ya mtandaoni pia yanaweza kusaidia, mradi yawe sahihi na yanaendana na mada inayojifunzwa.

Hata hivyo, mwanafunzi asitegemee kutazama video au kunakili majibu pekee. Anapaswa kufanya mazoezi mwenyewe na kuelewa hatua zinazofikisha kwenye jibu.

12. Fuatilia maendeleo ya mwanafunzi

Baada ya kuanza kutumia mbinu mbalimbali za kumsaidia mwanafunzi, ni muhimu kufuatilia kama kuna mabadiliko.

Mzazi au mwalimu anaweza kuangalia:

• Kama mwanafunzi anaelewa mada zilizokuwa ngumu awali.
• Kama anaweza kujibu maswali bila kusaidiwa sana.
• Kama anashiriki zaidi darasani.
• Kama anamaliza kazi zake za nyumbani kwa uelewa.
• Kama anajiamini zaidi anapojibu maswali.

Tumia mazoezi mafupi kupima uelewa wake na kurekebisha mbinu kulingana na matokeo.

Usitarajie mabadiliko makubwa kwa siku moja. Baadhi ya wanafunzi huhitaji muda na msaada unaoendelea ili kuona maendeleo.

13. Tafuta msaada wa kitaalamu ikiwa changamoto zinaendelea

Ikiwa mwanafunzi anaendelea kupata ugumu mkubwa licha ya kufundishwa na kusaidiwa kwa njia tofauti, ni vizuri kuchunguza zaidi kinachosababisha hali hiyo.

Changamoto zinaweza kuhusiana na kuona au kusikia, lugha, umakini, afya, mazingira ya kihisia au mahitaji maalumu ya kujifunza.

Mzazi anaweza kuanza kwa kuzungumza na mwalimu wa darasa, mwalimu wa somo au uongozi wa shule. Ikihitajika, wanaweza kuelekezwa kwa mtaalamu wa afya au mtaalamu wa tathmini ya ujifunzaji.

Epuka kumpa mwanafunzi lebo kama mvivu au asiye na akili bila kuelewa sababu ya changamoto zake. Msaada unaofaa huanza kwa kutambua mahitaji yake.

MFANO WA JINSI YA KUMSAIDIA MWANAFUNZI ANAYESHINDWA KUELEWA SOMO LA HISABATI

Tuchukulie mwanafunzi wa darasa la saba anapata ugumu wa kufanya hesabu za sehemu (fractions).

Badala ya kumwambia asome zaidi pekee, mzazi au mwalimu anaweza kufanya yafuatayo:

Hatua ya kwanza: Muulize ni sehemu gani hasa haielewi, kama vile kujumlisha sehemu au kutafuta kigawanyo cha pamoja.

Hatua ya pili: Tumia mfano rahisi, kama kugawa chapati katika sehemu zinazolingana, ili kueleza maana ya sehemu.

Hatua ya tatu: Mpe mifano miwili au mitatu rahisi na umruhusu ajibu mwenyewe.

Hatua ya nne: Msaidie kutambua kosa lake ikiwa amekosea, kisha umpe swali linalofanana ili ajaribu tena.

Hatua ya tano: Baada ya siku chache, mpime kwa maswali mapya ili kuona kama ameelewa.

Kwa njia hii, mwanafunzi anapata nafasi ya kujenga uelewa BADALA ya kukariri majibu.

Hitimisho

Kumsaidia mwanafunzi anayepata ugumu wa kuelewa masomo kunahitaji uvumilivu, ushirikiano na mbinu zinazozingatia mahitaji yake. Ni muhimu kutambua chanzo cha changamoto, kupanga muda wa kujisomea, kutumia mifano rahisi, kufanya mazoezi mara kwa mara na kushirikiana na walimu.

Wazazi na walimu wanapaswa kumtia moyo mwanafunzi, kuepuka kumlinganisha na wengine na kufuatilia maendeleo yake hatua kwa hatua. Ikiwa changamoto zinaendelea, kutafuta msaada unaofaa kunaweza kumsaidia kupata fursa bora ya kujifunza.

Kumbuka kwamba mwanafunzi anayepata ugumu leo anaweza kufanya maendeleo makubwa akipata msaada sahihi, muda wa kutosha na mazingira yanayompa nafasi ya kujifunza.

Je, wewe ni mzazi au mwalimu? Shiriki maoni yako kuhusu mbinu zinazoweza kumsaidia mwanafunzi kuelewa masomo vizuri zaidi. Unaweza pia kushiriki makala hii na wazazi, walimu na walezi wengine ili kuwasaidia wanafunzi katika safari yao ya elimu. Endelea kutembelea blog hii kwa taarifa muhimu ELIMU na mafunzo mbali mbali.